> Actualité > "Chak jou ki jou" : Yon gran nèg ki pa t fè bri

Haiti-Opinion

"Chak jou ki jou" : Yon gran nèg ki pa t fè bri

Lyonel Trouillot

Publié le lundi 8 juin 2020

Gérard Duplessis mouri. Li te okipe fonksyon Sekretè Jeneral « Ecole Normale Supérieure » nan Inivèsite leta a. Anpil moun, se konsa yo konnen l, nan fonksyon sa a. Anpil etidyan, e siman kèk pwofesè, te konn pase devan biwo li a san prete atansyon, sòf si yo te bezwen yon dokiman oswa yon enfòmasyon kèlkonk.

Nan lane swasant, ventyèm syèk la, nan moman diktati Duvalier a, nan alyansay li ak pouvwa ekonomik la, ta pral tiye moun pa pakèt, egzile, fèmen lòt nan prizon, Gérard te angaje nan mouvman kominis ayisyen an. Sakrifis li menm ak lòt fè, renonse privilèj sosyal yo te genyen, antre nan klandestinite, viv nan prekarite, renonse karyè yo te ka mennen kòm inivèsitè oswa nan yon pwofesyon liberal, se bagay ou li nan liv kote y ap envante ewo ak lejann. Men Gérard ak konpayon li yo, se pa t nan imajinasyon yon ekriven yo te soti. Yo te egziste tout bon. Yo te aprann bay san pran.

Sa te fè m mal, nan okazyon lanmò yon konpayon wout li, Alexandre Laveau, alyas Pyè Lajwa, mwen ta p rakonte de jèn sa nèg sa yo te konsanti pèdi nan non yon ideyal yo te kwè ladan l e yon kòz yo t ap defann. Yon jèn ayisyen ak yon jèn fransèz. Mwen pa t janm te sezi konsa lè yo te voye m al bwa chat ak pawòl mwen an. Yo te reponn : bon li te bon pou yo, se paske yo te jwenn yon jwisans nan sa yo t ap fè a ki fè yo te fè l.

Pou anpil moun alèkile, e pa sèlman pou anpil jèn, anyen nan lavi a pa ka jwenn lòt motivasyon si se pa jwisans yon moun ka jwenn nan sa li ap fè. Men kote peyi a, lemonn rive ! Motivasyon premye se jwisans. Limanite, lòt moun pa plis pase kontraryete sou chimen jwisans ou.

Gen anpil mouvman revandikasyon nan Inivèsite a. Anpil ki jis. Genyen tou ki pa fè sans e moun k ap pote yo plis ap chèche chemen reyisit pèsonèl yo. Mwen konn ap gade etidyan k ap pote yon koz tout bon ak tout senserite yo, lòt ki plis anvi regle zafè pèsonèl yo, k ap pase devan biwo Gérard, ki pa menm wè li oswa ki ap gade l tankou li se yon kantite neglijab. Sa te fè m mal. Pa pou Gérard. Se te yon gran nèg, senp, san vanite, ki pa t mande rekonesans. Men plis pou jèn yo, sa ki sensè yo. Ki pa konnen istwa mouvman pwogresis ayisyen yo ase. Ki renmen itilize mo « militan » san yo pa toujou wè sa pratik militan enplike kòm detèminasyon ak sakrifis. Ki reve chanjman san yo pa toujou genyen yon vizyon klè sou pwogresis ki ka abouti sou chanjman an.

Se pa fòt yo. Pa gen ase enfòmasyon ki sikile, ni ase travay rechèch ki fèt sou istwa mouvman pwogresis ayisyen an. Gen yon zanmi ki gen lontan l ap travay sou yon pwojè konsa : an n swete travay sa a ak lòt menm jan an disponib vit pou jenès la.
Gérard, ak anpil lòt ki kite n, merite sa. Nou pran anba dòmi bliye.

6 jen 2020

Liliane Pierre-Paul éléments Aller à la galerie de Liliane Pierre-Paul